St. John in Patmos by Abraham Bloemaert

St. John in Patmos by Abraham Bloemaert 242 dat naast Bloemaerts signatuur het jaartal 1614 laat lezen (afb. 2). Ware het niet dat het belangrijke en kolo- ristisch boeiende schilderij in onberispelijke toestand verkeert en Bloemaerts regelmatige en vaste handschrift geen foutieve lezing toe- laat, het jaartal zou argwaan gewekt hebben. Want zowel in het algemene patroon van de landschapsschildering van deze tijd, alsook in het oeuvre van Bloemaert zelf maakt het werk een archaistische indruk. De vroeg- manieristische spanning in de curvatuur der boomtwijgen en grashalmen, de geforceerde draaiing in de figuur van Johannes zijn stylistische kenmerken van een periode waarin de schilder groot geworden was, maar die omstreeks 1615 zeker als ouderwets golden. De toen 50 jarige meester, die overigens in wezen niet tot de progressieven behoorde en wiens werk dikwijls een wat conservatieve indruk kan maken, had zelf ook de invloed van het moderne klassicisme al eens onder- gaan en verwerkt in een grote compositie als de Aanbidding van 1612 te Parijs. Ook t.a.v. het thema is Bloemaert nog zeer bevangen gebleven in de ban van de traditie. De Heilige Johannes, die op het woeste eiland Patmos onder het geboomte mediteert en zijn visioenen te boek stelt, ziet aan de hemel de verschijning van "eene vrouw be- kleed met de zon, en de maan was onder hare voeten, en op haar hoofd eene kroon van twaalf sterren". "En ziet, er was een groote roode draak, hebbende zeven hoofden en tien hoornen en op zijne hoofden zeven konink- lijke hoeden. En zijn staart trok het derde deel der sterren des hemels, en wierp die op de aarde" (Openb. XII. 1-4). Is niet precies de hand gehouden aan de getallen en heeft de vrouw twee grote vleugels aan de schou- ders gekregen, in hoofdlijnen is de bijbeltekst tamelijk getrouw gevolgd. Voor de uitbeel- ding van dit visioen heeft Bloemaert waar- schijnlijk gesteund op een overgeleverde beeld- vorm, die des te gereder door de schilder kon worden geaccepteerd, omdat hij zo goed strookte met zijn eigen opvattingen. Want zijn voorliefde voor zware accenten rechts en een verschiet links slcot b.v. onmiddellijk aan bij de 16de eeuwse compositie met de schrij - vende ziener door Joos van Cleef (Fried- Idnder IX, 43, thans te Michigan). Daar zit Johannes ook in wijd gewaad op de rotsige bodem aan de voet van een boom en ziet hoog in de hemel, geheel in de linker bovenhoek van het schilderij, de apocalyptische vrouw in haar stralenkrans. Daar liggen ook aan de overzijde van het water dat Patmos om- spoelt, de torens van een stad te blinken in het licht (afb. 1). De overeenkomst is m.i. te opvallend dan dat zij zonder meer als toe- vallig kan worden aanvaard, maar directe re- laties kunnen helaas niet worden aangetoond) . In het geschilderde en getekende oeuvre van de schilder staat, wat de voorstelling be- treft, dit majestueuze doek tot dusverre al- leen. De beide gelijknamige composities, die ons uit oude veilingcatalogi zijn overgeleverd, gingen verloren of bleven onontdekt, en ook een tekening met dezelfde titel kon niet worden achterhaald2). Daar staat echter tegenover, dat het schilderij zelf een stamboom heeft van bijna 200 jaar; op het kasteel waar het ook thans nog hangt, was het blijkens een ms inventaris van 1768 al aanwezig: "in der saalsz kammer Joes in der Wuste A Bloem- aert fecit". 1) Deze groepering der onderdelen kent men reeds van Bosch (Berlijn, Friedlander V, 101), en - maar dan in zeer verwijderd verband - van Mem- linc (Brugge, Friedlander VI, 11). Een paneeltje door Jan Wellens de Cock in de kunsthandel (Fried- Idnder XI, 114) laat een dergelijke compositie in spiegelbeeld zien. 2) Vlg P. de la Court van der Voort, Amster- dam 26 VIII 1772 nr 39. Vlg. Keulen 14 V 1926 nr. 152. Vlg. W. Oudaan, Rotterdam 3 XI 1766, Konst- boek F nr 55. St. John in Patmos by Abraham Bloemaert by J. W. Niemeijer A large German private collection comprises (certainly since 1768) a St. John in the isle of Patmos signed and dated 1614. Old auction catalogues show that the painter treated this subject more than once. The composition of the work published here is closely bound up with tradition, which probably goes back to fosse van Cleve, Bosch and Memlinc. http://www.deepdyve.com/assets/images/DeepDyve-Logo-lg.png Oud Holland - Quarterly for Dutch Art History Brill

St. John in Patmos by Abraham Bloemaert

Free
1 page

Loading next page...
1 Page
 
/lp/brill/st-john-in-patmos-by-abraham-bloemaert-Zr0EyS34ZL
Publisher
Brill
Copyright
© 1960 Koninklijke Brill NV, Leiden, The Netherlands
ISSN
0030-672x
eISSN
1875-0176
D.O.I.
10.1163/187501760X00492
Publisher site
See Article on Publisher Site

Abstract

242 dat naast Bloemaerts signatuur het jaartal 1614 laat lezen (afb. 2). Ware het niet dat het belangrijke en kolo- ristisch boeiende schilderij in onberispelijke toestand verkeert en Bloemaerts regelmatige en vaste handschrift geen foutieve lezing toe- laat, het jaartal zou argwaan gewekt hebben. Want zowel in het algemene patroon van de landschapsschildering van deze tijd, alsook in het oeuvre van Bloemaert zelf maakt het werk een archaistische indruk. De vroeg- manieristische spanning in de curvatuur der boomtwijgen en grashalmen, de geforceerde draaiing in de figuur van Johannes zijn stylistische kenmerken van een periode waarin de schilder groot geworden was, maar die omstreeks 1615 zeker als ouderwets golden. De toen 50 jarige meester, die overigens in wezen niet tot de progressieven behoorde en wiens werk dikwijls een wat conservatieve indruk kan maken, had zelf ook de invloed van het moderne klassicisme al eens onder- gaan en verwerkt in een grote compositie als de Aanbidding van 1612 te Parijs. Ook t.a.v. het thema is Bloemaert nog zeer bevangen gebleven in de ban van de traditie. De Heilige Johannes, die op het woeste eiland Patmos onder het geboomte mediteert en zijn visioenen te boek stelt, ziet aan de hemel de verschijning van "eene vrouw be- kleed met de zon, en de maan was onder hare voeten, en op haar hoofd eene kroon van twaalf sterren". "En ziet, er was een groote roode draak, hebbende zeven hoofden en tien hoornen en op zijne hoofden zeven konink- lijke hoeden. En zijn staart trok het derde deel der sterren des hemels, en wierp die op de aarde" (Openb. XII. 1-4). Is niet precies de hand gehouden aan de getallen en heeft de vrouw twee grote vleugels aan de schou- ders gekregen, in hoofdlijnen is de bijbeltekst tamelijk getrouw gevolgd. Voor de uitbeel- ding van dit visioen heeft Bloemaert waar- schijnlijk gesteund op een overgeleverde beeld- vorm, die des te gereder door de schilder kon worden geaccepteerd, omdat hij zo goed strookte met zijn eigen opvattingen. Want zijn voorliefde voor zware accenten rechts en een verschiet links slcot b.v. onmiddellijk aan bij de 16de eeuwse compositie met de schrij - vende ziener door Joos van Cleef (Fried- Idnder IX, 43, thans te Michigan). Daar zit Johannes ook in wijd gewaad op de rotsige bodem aan de voet van een boom en ziet hoog in de hemel, geheel in de linker bovenhoek van het schilderij, de apocalyptische vrouw in haar stralenkrans. Daar liggen ook aan de overzijde van het water dat Patmos om- spoelt, de torens van een stad te blinken in het licht (afb. 1). De overeenkomst is m.i. te opvallend dan dat zij zonder meer als toe- vallig kan worden aanvaard, maar directe re- laties kunnen helaas niet worden aangetoond) . In het geschilderde en getekende oeuvre van de schilder staat, wat de voorstelling be- treft, dit majestueuze doek tot dusverre al- leen. De beide gelijknamige composities, die ons uit oude veilingcatalogi zijn overgeleverd, gingen verloren of bleven onontdekt, en ook een tekening met dezelfde titel kon niet worden achterhaald2). Daar staat echter tegenover, dat het schilderij zelf een stamboom heeft van bijna 200 jaar; op het kasteel waar het ook thans nog hangt, was het blijkens een ms inventaris van 1768 al aanwezig: "in der saalsz kammer Joes in der Wuste A Bloem- aert fecit". 1) Deze groepering der onderdelen kent men reeds van Bosch (Berlijn, Friedlander V, 101), en - maar dan in zeer verwijderd verband - van Mem- linc (Brugge, Friedlander VI, 11). Een paneeltje door Jan Wellens de Cock in de kunsthandel (Fried- Idnder XI, 114) laat een dergelijke compositie in spiegelbeeld zien. 2) Vlg P. de la Court van der Voort, Amster- dam 26 VIII 1772 nr 39. Vlg. Keulen 14 V 1926 nr. 152. Vlg. W. Oudaan, Rotterdam 3 XI 1766, Konst- boek F nr 55. St. John in Patmos by Abraham Bloemaert by J. W. Niemeijer A large German private collection comprises (certainly since 1768) a St. John in the isle of Patmos signed and dated 1614. Old auction catalogues show that the painter treated this subject more than once. The composition of the work published here is closely bound up with tradition, which probably goes back to fosse van Cleve, Bosch and Memlinc.

Journal

Oud Holland - Quarterly for Dutch Art HistoryBrill

Published: Jan 1, 1960

There are no references for this article.

You’re reading a free preview. Subscribe to read the entire article.


DeepDyve is your
personal research library

It’s your single place to instantly
discover and read the research
that matters to you.

Enjoy affordable access to
over 18 million articles from more than
15,000 peer-reviewed journals.

All for just $49/month

Explore the DeepDyve Library

Search

Query the DeepDyve database, plus search all of PubMed and Google Scholar seamlessly

Organize

Save any article or search result from DeepDyve, PubMed, and Google Scholar... all in one place.

Access

Get unlimited, online access to over 18 million full-text articles from more than 15,000 scientific journals.

Your journals are on DeepDyve

Read from thousands of the leading scholarly journals from SpringerNature, Elsevier, Wiley-Blackwell, Oxford University Press and more.

All the latest content is available, no embargo periods.

See the journals in your area

DeepDyve

Freelancer

DeepDyve

Pro

Price

FREE

$49/month
$360/year

Save searches from
Google Scholar,
PubMed

Create lists to
organize your research

Export lists, citations

Read DeepDyve articles

Abstract access only

Unlimited access to over
18 million full-text articles

Print

20 pages / month

PDF Discount

20% off